ZAJĘCIA   RELAKSACYJNO    KONCENTRUJĄCE

DLA  DZIECI

 

     Z problemem relaksacji i koncentracji zetknęłam się podczas zajęć na studiach  podyplomowych o temacie: „Biomechanika w korekcji wad postawy ciała. Gimnastyka korekcyjno – kompensacyjna.” Zajęcia były podzielone na część teoretyczną i praktyczną. Ćwiczenia praktyczne polegały na „wejściu” we rolę dziecka , które poddawane było różnym technikom relaksacyjnym. Czułam się wówczas wspaniale. Poszukując więcej informacji dotyczących relaksacji, natknęłam się na artykuł lekarza szkolnego – Ewy Kuziel zatytułowany: „Zajęcia relaksacyjno – koncentrujące”, zamieszczony w miesięczniku „Lider” ( X. 1995r.)

    Autorka od kilku lat prowadzi zajęcia relaksacyjne w szkole podstawowej. Inspiracją do prowadzenia takich zajęć były dla niej doświadczenia amerykańskiej autorki Fran Rosen-Sawyer opisane w książce- poradniku pt. ,,Joga i medytacje dla dzieci w wieku od 8 do 12 lat”. E. Kuziel wykonując badania dzieci  w ramach bilansów zdrowia miała  okazję do obserwowania  ich zachowania , sposobu mówienia i reagowania na otoczenie. Mogła również ocenić ich postawę ciała, sylwetkę, sposób poruszania się a nawet sprawność fizyczną.

    Z jej obserwacji wynika, że:

-         większość badanych dzieci jest spięta,

-         dzieci na ogół oddychają nieprawidłowo, zbyt płytko,

-         często występuje u nich nieprawidłowa postawa ciała,

-         wiele dzieci jest nadwrażliwych i zestresowanych,

-         w większości dzieci sprawiały wrażenie smutnych,

-         najczęściej skarżyły się na bóle brzucha i głowy.

Pragnąc pomóc dzieciom wykorzystywała własne doświadczenia  z różnymi formami relaksacji i zorganizowała dla nich zajęcia.

 

 Podstawowe cele, jakie autorka  sobie wytyczyła to:

-         nauka relaksu,

-         poprawa koncentracji i wyciszenie umysłu,

-         pokonanie lęków i zahamowań (co rozwija i pobudza ekspresję),

-         uzyskanie lepszego samopoczucia,

-         lepsze poznanie siebie,

-         poprawa zdrowia w szerokim znaczeniu (fizycznego, psychicznego, społecznego itp.)

-         korekcja wad postawy,

-         nauka prawidłowego oddychania,

-         radzenie sobie z sytuacjami stresującymi, z problemami w szkole, poza nią itp.

 

Opracowany przez nią program zajęć obejmuje następujące zagadnienia:

-         rozwijanie wrażliwości na piękno przyrody, muzykę i malarstwo połączone z nauką relaksu,

-         techniki relaksacyjne i twórcza wizualizacja,

-         nauka postrzegania i koncentracji uwagi oraz nauka wymiany myśli (np. krótka koncentracja na rozdanych, jednobarwnych  kartkach → każde dziecko otrzymuje kartkę w innym kolorze i zastanawia się z czym mu się dany kolor kojarzy, z jaką rzeczą, kwiatem, porą roku itp.; czy jest to kolor zimny czy ciepły, czy go lubi. Następnie kolejno dzielimy się wrażeniami i rozmawiamy),

-         rozwijanie poczucia własnej wartości i samoakceptacji → stosowanie afirmacji w czasie twórczej wizualizacji,

-         techniki oddechowe – oddychanie ,,balonowe”

-         rozwijanie wyobraźni i wrażliwości na barwy i dźwięki,

-         muzykoterapia i nauka swobodnego ruchu,

-         nauka obserwacji reakcji emocjonalnych (np. zabawa z lusterkiem → dzieci obserwują swoje miny w lusterku; pantomima z rozpoznawaniem rodzaju emocji → jedno z dzieci pokazuje wybraną reakcję emocjonalną, a pozostałe dzieci zgadują),

-         rozwijanie zaufania i kształtowanie nawyku opiekowania się i  troszczenia o innych (np. zabawa ruchowa ,,przewodnik i niewidomy” lub ,,serce dzwonu” → wszyscy razem tworzą bardzo ścisły krąg, stykają się ramionami, jedno z dzieci staje w środku wyprostowane, z zamkniętymi oczyma i nie odrywając stóp od podłogi poddaje się kołysaniu przez grupę),

-         nauka dzielenia się (uśmiechem, kanapkami, kredkami itp.; przygotowanie samodzielnie wykonanych upominków),

 

-         nauka samodyscypliny (rozwijanie silnej woli np. niejedzenie przez tydzień swojego ulubionego smakołyku, częstowanie nim innych),

-         zachęcanie do dobrych czynów, do pozytywnego działania (uświadamiamy dzieciom, że tak jak my odnosimy się do innych, tak inni będą odnosić się do nas),

-         nauka pozycji asan, hatha jogi (są to ćwiczenia, które wzmacniają kręgosłup, ue4lastyczniają mięśnie ciała, poprawiają krążenie krwi, wpływają korzystnie na całą sylwetkę, poprawiają równowagę i koncentrację.

 

Przebieg zajęć

  Zajęcia relaksacyjno – koncentrujące można przeprowadzić w czasie przeznaczonym na zajęcia ruchowe w ciągu dnia. Nie ma więc obawy, że zabraknie czasu  na zajęcia z kultury fizycznej.

  W trakcie trwania zajęć program dostosowujemy do dzieci do dzieci, ich możliwości, nastroju, poziomu energii. Staramy się mówić w sposób prosty i bezpośredni, a nasz głos powinien brzmieć miło i ciepło.

Stałymi elementami każdych zajęć relaksacyjnych są:

-         krąg przyjaciół (powitanie – uścisk dłoni, uśmiech, ,,iskierka”),

-         krótkie omówienie tematu zajęć,

-         śpiewanie piosenki (nauka nowej lub powtórzenie już znanej),

-         nauka jednej, nowej asany – pozycji jogi,

-         relaksacja w pozycji leżącej połączona z twórczą wizualizacją → dzieci leżą na plecach, nogi mają lekko rozsunięte, ręce ułożone wzdłuż tułowia, oczy zamknięte. Prosimy, żeby przez poruczenie ciałem sprawdziły, czy jest im wygodnie, a następnie prosimy, żeby kolejno napinały i rozluźniały: stopy, łydki, kolana, uda, pośladki, brzuch, klatkę piersiową, barki, ramiona, ręce (mogą zacisnąć pięści, szyję i kark, mięśnie twarzy, mogą robić ,,głupie miny”. Następnie zwracamy uwagę na prawidłowe oddychanie – ćwiczymy oddech ,,balonowy”(przeponowy) polegający na wdychaniu powietrza przez nos z jednoczesnym wypychaniem brzucha do góry i wydychaniu powietrza przez usta z jednoczesnym wciąganiem brzucha.  Gdy dzieci są rozluźnione, rozpoczynamy twórczą wizualizację z kierowaniem fantazją i użyciem afirmacji. Tematem wizualizacji mogą być

     np. leśna polanka, łąka, chmurka, lot ptaka, ogród kwiatowy,

     budowanie domku, plaża itp.

 

-         zajęcia plastyczne → każde dziecko otrzymuje karton z narysowanym konturem koła, na którym wykonuje rysunek zgodnie z podanym tematem; może wyjść poza koło, bądź je wykorzystać ; koło stanowi bezpieczną granicę, w ramach której dziecko może wyrażać siebie.

-         muzyka relaksacyjna – towarzyszy nam podczas całych zajęć,

-         zakończenie zajęć (krąg z przekazaniem uśmiechu; krótkie podsumowanie zajęć; podziękowanie za udział w zajęciach i pożegnanie z dziećmi).

 

 

 

Przykładowe teksty  relaksacyjne

 

1.  CHMURKA (wizualizacja) – wyobraź sobie, że jesteś białą, pierzastą chmurką płynącą po niebie. Wyglądasz ślicznie na tle błękitnego nieba, przemykając między promieniami słońca. Delikatny wiaterek przemieszcza chmurki w różne strony. Nie jesteś sam. Obok ciebie płyną inne białe chmurki. Jest wam dobrze razem. Pod wami przelatują ptaki. W dole wciąż zmienia się krajobraz. Płynąc, widzisz w dole piękny las, za lasem – rozległe łąki, pola z łanami zbóż. Pola przecina rzeka, a wzdłuż niej przebiega droga – ale to wszystko jest w dole. Ty beztrosko płyniesz po niebie, czujesz się radosny i bezpieczny. Kąpiesz się w promieniach słońca. Jesteś szczęśliwy. Czujesz, że jesteś cząstką natury, cząstką wszechświata. Masz swoje miejsce. Jesteś potrzebny i ważny. Jesteś jedyny i niepowtarzalny. Czujesz, że jesteś kochany i akceptowany. Zapamiętaj te wszystkie, wspaniałe odczucia. Zawsze będziesz mógł do nich wrócić, a teraz powoli zawracasz w kierunku swojej szkoły. Wracasz do klasy, na swój kocyk. Przestajesz być chmurką.

Należy bezwzględnie pamiętać o tym, aby mówić głosem spokojnym, stonowanym, powoli, wyciszając go i modulując.

Podczas całej relaksacji, w tle, z magnetofonu płyną dźwięki odpowiednio dobranej muzyki relaksacyjnej.

 

2.  MIŚ  PUCHATEK ( relaksacja oparta na treningu autogennym w wersji A. Polender) → opowiadanie terapeuty: wszystkie dzieci będą się teraz bawiły w małego, nieporadnego misia Puchatka. Miś żyje w dużym, ciemnym lesie. Przez całą wiosnę, lato i jesień miś ciężko pracował, musiał najeść się do syta, musiał także budować sobie posłanie, na którym przez całą zimę będzie spał. Wy na pewno wiecie o tym, że niedźwiadki w zimie śpią. Wszystkie dzieci będą teraz myślały o tym zmęczonym, spracowanym misiu i będą robiły to, co on robi. Misio układa się do głębokiego, zimowego snu i kładzie się prościutko na posłaniu. I wy też kładziecie się prościutko na kocykach. Misio kładzie sobie pod głowę poduszeczkę z zielonego, puszystego mchu – wy też kładziecie sobie poduszeczkę pod głowę. Misio leży spokojnie, ma zamknięte oczy, czuje jak odpoczywają jego rączki, nóżki, głowa, buzia i oczki. Najpierw misio czuje, że jego nóżka (ta od okna) lewa robi się taka ciężka, coraz cięższa, jakby była z drewna czy żelaza. Misio nie może jej podnieść, nóżka stała się leniwa, ale tak jest jej dobrze, wygodnie cieplutko. Ach, jak cieplutko i przyjemnie.

Druga nóżka (ta od drzwi) prawa – zazdrości lewej nóżce. Więc, aby jej smutno nie było, misio myśli o tej drugiej. Druga nóżka też robi się taka ciężka, coraz cięższa, że nie można jej podnieść, więc się nie rusza, leży spokojnie, jest jej dobrze, cieplutko. Ach, jak cieplutko i przyjemnie. Teraz łapki misia też chcą, żeby im tak przyjemnie było, więc misio myśli o nich. Najpierw o rączce od okna. Ona chce odpocząć, bo się bardzo napracowała. Misio położył rączkę wygodnie na posłaniu wzdłuż swojego ciała. Rączka nie rusza się, paluszki leżą swobodnie. Są leniwe, nic im nie chce się robić. Gdy misio myśli o tej rączce (lewa) ona staje się taka ciężka, jakby była z żelaza, ale rączka jest cieplutka i jest jej przyjemnie. Tak samo opowiadamy o drugiej ręce. Teraz misio myśli o swojej główce. Opuszcza główkę swobodnie, aż zapada się ona w poduszeczkę. Główka leci, leci gdzieś w dół...Jest jej dobrze, buzia jest spokojna. Oczka są zamknięte, ale nie trzeba ich zaciskać, bo i tak nic nie widzą , jest ciemno. Buźka sama się otworzyła, ząbki opadły w dół, bo tak jest dobrze, przyjemnie o niczym się nie myśli. Leżymy spokojnie, cichutko...Słuchamy

razem z misiem, jak szumi las, jak ptaki śpiewają...(terapeuta nuci kołysankę). Teraz budzimy się i przeciągamy rozkosznie. O, jak

dobrze...misiu się wyspał i czuje się świetnie. Teraz spróbujemy, czy potrafimy unieść w górę, czy potrafimy unieść wolniutko w górę jedną nóżkę, potem drugą – w górę i bach! – na posłanie. Teraz to samo próbujemy robić z rączkami: jedna rączka w górę i bach! Na posłanie, teraz druga rączka w górę i bach! Na posłanie. Misio podnosi się i wstaje. Wy też wstajecie. Usiądźcie jeszcze na chwilę i powiedzcie mi, kto naprawdę był misiem, kto naprawdę myślał i robił to samo, co misiu – podnieście rączki w górę. O, jak dużo dzieci. Czy było dobrze i przyjemnie? Cieszę się bardzo.

 

 

3. BEZPIECZNE MIEJSCE – nauczyciel mówi: pokażę wam dzisiaj ćwiczenie, w czasie którego możecie się nauczyć, jak czuć się pewniej i zdobyć nowe siły do nauki. Połóżcie się wygodnie, zamknijcie oczy. Spróbuj znaleźć jak najwygodniejszą pozycję. Z każdym oddechem odprężasz ciało. Wyobraź sobie, że stajesz się malutki, taki mały, że możesz spacerować po własnym ciele. Znajdujesz się teraz we własnym ciele, w jego środku. Rozglądasz się po jego wnętrzu. Jeśli jest za ciemno, możesz zapalić latarkę. Spróbuj teraz znaleźć wygodne miejsce, w którym a chęcią ukryłbyś się. Poszukaj takiego miejsca we własnym ciele. Czy są w nim jeszcze inne miejsca, gdzie mógłbyś się schować? Idź teraz tam, gdzie najchętniej byś się schował. Jak tam jest? Usadów się wygodnie. Jak czujesz się w swojej kryjówce? Rozkoszuj się poczuciem bezpieczeństwa w tym miejscu. Chciałabym, abyś pomału wyszedł ze swojej kryjówki. Opuść swoje ciało i stań się naturalnej wielkości. Poczuj, jak ciałem dotykasz podłogi. Poruszaj palcami, wyciągnij się i przeciągnij, powoli otwórz oczy. Opowiedz swojemu sąsiadowi lub sąsiadce, w jakim miejscu swojego ciała znalazłeś bezpieczne schronienie. Jeśli dziś ci się nie udało, to z pewnością powiedzie się następnym razem.

 

 

 

 

Podsumowanie

   Do osiągnięcia dobrych rezultatów dzieci nie muszą wykonywać ćwiczeń w sposób doskonały. Wystarczy, żeby wykonywały je chętnie i systematycznie, np. w formie zabawy w domu, na podwórku. Zachęcamy dzieci do wykorzystania własnej wyobraźni, do jasnego wyrażania swoich myśli i uczuć. Dzięki zajęciom relaksacyjnym dziecko staje się sprawniejsze, silniejsze, spokojniejsze i bardziej skoncentrowane. Osiąga lepsze wyniki w nauce, łatwiej nawiązuje kontakty z rówieśnikami i otoczeniem, poprawia się jego sprawność fizyczna. Ustępują częste dolegliwości w postaci bólów brzucha lub głowy. Dziecko zaczyna wierzyć w siebie, staje się bardziej pogodne i otwarte na innych. Zwiększają się jego szanse na bycie szczęśliwym człowiekiem.

  

 

 

 

 

opracowała  mgr Katarzyna Osowska

nauczycielka nauczania zintegrowanego